Załącznik nr 16 do ustawy o VAT — lista 12 grup usług z PKWiU, przykłady i różnice względem załącznika nr 15

Załącznik nr 16 do ustawy o VAT obejmuje 12 grup usług, których nabycie od 1 stycznia 2027 r. może wiązać się z odpowiedzialnością solidarną za zaległości podatkowe usługodawcy. Znajdują się wśród nich między innymi usługi programistyczne, hostingowe, księgowe, doradcze, reklamowe, badawczo-rozwojowe oraz związane z zatrudnieniem i administracyjną obsługą biura.

Wykaz został wprowadzony ustawą z 4 września 2026 r. (Dz.U. z 2026 r. poz. 1270). Każdej pozycji przypisano symbol Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (PKWiU), który pozwala ustalić, czy określona usługa mieści się w zakresie nowych regulacji.

Poniżej przedstawiamy pełną listę usług, wyjaśniamy zasady ich klasyfikacji oraz wskazujemy najważniejsze różnice między załącznikiem nr 16 a załącznikiem nr 15, dotyczącym między innymi obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności (MPP).

Pełna lista 12 pozycji załącznika nr 16 do ustawy o VAT

Załącznik nr 16 zawiera następujące grupowania usług:

Źródło: załącznik nr 2 do ustawy z 4 września 2026 r. (Dz.U. poz. 1270), wprowadzający załącznik nr 16 do ustawy o VAT.

Uwaga na zakres symboli PKWiU. Im bardziej szczegółowy symbol wskazano w załączniku, tym węższe grupowanie usług zostało objęte regulacją.

Przykładowo symbol 72 obejmuje cały dział usług związanych z badaniami naukowymi i pracami rozwojowymi. Natomiast symbol 63.11.12 obejmuje określone usługi hostingu, ale nie wszystkie usługi należące do grupowania 63.11.

Oznacza to, że nie każda usługa informatyczna, księgowa czy doradcza automatycznie znajduje się w załączniku nr 16.

Jak ustalić PKWiU swojej usługi?

O tym, czy dana usługa jest objęta załącznikiem nr 16, decyduje jej rzeczywisty charakter i właściwa klasyfikacja PKWiU, a nie sam profil działalności przedsiębiorcy.

Przykładowo firma informatyczna może świadczyć zarówno usługi programistyczne objęte wykazem, jak i usługi pomocy technicznej, które do niego nie należą. Podobnie biuro rachunkowe może zajmować się prowadzeniem ksiąg, doradztwem podatkowym i audytem finansowym — każda z tych usług może mieć odrębny symbol PKWiU.

Ważne: Do celów VAT w 2027 r. nadal stosuje się PKWiU 2015.

Chociaż od 1 stycznia 2026 r. wprowadzono PKWiU 2025, § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 17 grudnia 2025 r. (Dz.U. poz. 1829) przewiduje stosowanie klasyfikacji PKWiU 2015 do celów VAT do 31 grudnia 2027 r.

Jak przeprowadzić klasyfikację krok po kroku?

1. Ustal rzeczywisty zakres usługi.

Sprawdź umowę, zamówienie i opis świadczenia na fakturze. Istotne jest to, jakie czynności faktycznie wykonuje usługodawca.

2. Poproś usługodawcę o symbol PKWiU.

Usługodawca powinien znać zakres wykonywanego świadczenia i dokonać jego prawidłowej klasyfikacji. Warto uzyskać informację o stosowanym symbolu na piśmie lub pocztą elektroniczną.

3. Porównaj symbol z załącznikiem nr 16.

Skorzystaj z klasyfikacji PKWiU 2015 dostępnej w serwisie Głównego Urzędu Statystycznego. Zwróć uwagę na pełny zakres grupowania, a nie tylko na podobieństwo jego nazwy do kupowanej usługi. Kod możesz też wpisać w narzędziu „Czy usługa jest w załączniku nr 16?”.

4. Przy wątpliwościach rozważ WIS.

Wiążąca informacja stawkowa (WIS) może służyć również ustaleniu klasyfikacji usługi na potrzeby przepisów VAT innych niż dotyczące wysokości stawki podatku. Wynika to z art. 42b ust. 4 ustawy o VAT.

WIS jest wydawana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. W praktyce warto zwrócić się do usługodawcy o przedstawienie WIS dotyczącej świadczonej przez niego usługi lub rozważenie wystąpienia z odpowiednim wnioskiem.

Nabywca nie powinien zakładać, że otrzyma własną WIS dotyczącą sytuacji podatkowej kontrahenta. Możliwość uzyskania decyzji zależy od spełnienia przesłanek określonych w art. 42b ustawy o VAT.

5. Rozważ zapłatę w MPP.

Jeżeli usługa może być objęta załącznikiem nr 16, a płatność spełnia warunki zastosowania mechanizmu podzielonej płatności, zapłata w MPP pozwala wyłączyć odpowiedzialność solidarną na podstawie art. 105a ust. 3 pkt 6 ustawy o VAT.

Przykłady usług objętych załącznikiem nr 16

Poniższe przykłady pokazują, jak zakres wykazu przekłada się na działalność konkretnych branż. Ostateczne przyporządkowanie zależy jednak od rzeczywistego zakresu świadczenia.

1. Software house i firmy informatyczne

Do usług objętych załącznikiem nr 16 mogą należeć:

• projektowanie, programowanie i rozwój oprogramowania na zamówienie — PKWiU 62.01;
• doradztwo w zakresie oprogramowania komputerowego — PKWiU 62.02.2;
• zarządzanie stronami internetowymi i hosting — PKWiU 63.11.12.

Nie wszystkie usługi informatyczne znajdują się jednak w wykazie.

Przykładowo doradztwo dotyczące sprzętu komputerowego (PKWiU 62.02.1), usługi pomocy technicznej (PKWiU 62.02.3) oraz przetwarzanie danych (PKWiU 63.11.11) nie zostały w nim odrębnie wymienione.

Podobnie usługi udostępniania oprogramowania użytkowego (PKWiU 63.11.13) nie są objęte pozycją dotyczącą hostingu.

W przypadku rozbudowanych umów informatycznych należy zwrócić szczególną uwagę na to, czy kontrahent wykonuje kilka odrębnych usług, czy jedno świadczenie kompleksowe.

2. Agencje reklamowe i marketingowe

Załącznik nr 16 obejmuje cały zakres grupowania PKWiU 73.1, w tym:

• usługi świadczone przez agencje reklamowe;
• przygotowywanie i realizację kampanii reklamowych;
• pośrednictwo w sprzedaży miejsca lub czasu reklamowego.

Wykaz obejmuje również usługi badań rynku i opinii publicznej (PKWiU 73.2).

Nie oznacza to jednak objęcia wszystkich usług związanych z komunikacją i marketingiem. Przykładowo usługi public relations sklasyfikowane w grupowaniu PKWiU 70.21 nie zostały wymienione w załączniku.

Przy usługach marketingowych szczególne znaczenie ma więc odróżnienie reklamy, badań rynku, doradztwa biznesowego i public relations.

3. Biura rachunkowe i firmy doradcze

Załącznik nr 16 obejmuje usługi rachunkowo-księgowe sklasyfikowane w PKWiU 69.20.2, w szczególności:

• prowadzenie ksiąg rachunkowych;
• sporządzanie sprawozdań finansowych;
• prowadzenie ewidencji księgowych;
• sporządzanie list płac.

Wykaz nie obejmuje natomiast odrębnych grupowań właściwych dla usług audytu finansowego (PKWiU 69.20.1) oraz doradztwa podatkowego (PKWiU 69.20.3).

Nie należy jednak utożsamiać całej działalności biura rachunkowego z jednym kodem PKWiU.

Jeżeli przedsiębiorca świadczy różne usługi, konieczne jest ustalenie charakteru każdego świadczenia. W przypadku usług kompleksowych należy dodatkowo rozważyć zasady właściwe dla ich klasyfikacji.

4. Agencje pracy i firmy outsourcingowe

Załącznik nr 16 obejmuje cały dział PKWiU 78, dotyczący usług związanych z zatrudnieniem.

Mieszczą się w nim między innymi:

• usługi związane z wyszukiwaniem miejsc pracy i pozyskiwaniem pracowników;
• usługi agencji pracy tymczasowej;
• pozostałe usługi udostępniania pracowników.

W wykazie znajduje się również cały dział PKWiU 82, obejmujący określone usługi administracyjnej obsługi biura i wspomagania działalności gospodarczej.

Przykładowo mogą to być usługi centrów telefonicznych (call center), organizowania kongresów i targów oraz określone usługi windykacyjne.

W przypadku outsourcingu nie przesądza jednak sama nazwa umowy. Istotne jest to, czy faktycznie nabywana usługa mieści się w jednym z grupowań objętych wykazem.

Załącznik nr 16 a załącznik nr 15 — najważniejsze różnice

Choć oba załączniki są powiązane z regulacjami dotyczącymi odpowiedzialności solidarnej i mechanizmu podzielonej płatności, mają odmienne zastosowanie.

Załącznik nr 15 obejmuje przede wszystkim określone towary, takie jak paliwa, wyroby stalowe, metale, wybrane urządzenia elektroniczne i odpady, ale również niektóre usługi, w szczególności roboty budowlane.

Nowy załącznik nr 16 dotyczy wyłącznie wskazanych w nim grup usług.

Kluczowa różnica polega na tym, że obowiązkowy MPP nie został automatycznie rozszerzony na usługi wymienione w załączniku nr 16.

Jeżeli faktura dotyczy wyłącznie usług z załącznika nr 16, jej wartość przekraczająca 15 000 zł brutto nie powoduje sama w sobie obowiązku zapłaty w MPP.

Nabywca może jednak dobrowolnie zastosować ten mechanizm, aby skorzystać z ustawowego wyłączenia odpowiedzialności solidarnej.

Inaczej będzie, jeśli na fakturze znajdą się również towary lub usługi z załącznika nr 15. Wówczas należy niezależnie ocenić obowiązek zastosowania MPP wynikający z art. 108a ust. 1a ustawy o VAT.

Próg 15 000 zł i 50 000 zł — kiedy może powstać odpowiedzialność?

Nowy art. 105a ust. 3 pkt 7 ustawy o VAT wprowadza szczególne wyłączenie odpowiedzialności przy nabywaniu usług z załącznika nr 16.

W przypadku usług udokumentowanych fakturą, której kwota należności ogółem wynosi poniżej 15 000 zł, odpowiedzialność co do zasady jest wyłączona.

Wyłączenie to nie będzie jednak obowiązywało, jeżeli łączna wartość wskazanych usług nabywanych od jednego usługodawcy w danym miesiącu, bez kwoty VAT, przekroczy 50 000 zł.

Przykładowo:

Przykłady zakładają stawkę VAT 23% oraz nabywanie wyłącznie usług objętych załącznikiem nr 16.

Warto podkreślić, że kwota dokładnie 15 000 zł brutto nie spełnia warunku „poniżej 15 000 zł”. Podobnie miesięczna wartość usług wynosząca dokładnie 50 000 zł netto nie przekracza jeszcze drugiego progu.

Przekroczenie właściwego limitu oznacza jednak wyłącznie możliwość zastosowania odpowiedzialności solidarnej. Nie przesądza automatycznie o jej powstaniu.

Kiedy nabywca usług rzeczywiście może odpowiadać za VAT?

Samo nabycie usługi z załącznika nr 16, nawet za wysoką kwotę, nie jest wystarczającą podstawą do obciążenia nabywcy zaległościami podatkowymi usługodawcy.

Zgodnie z art. 105a ust. 1 ustawy o VAT odpowiedzialność może powstać, jeżeli nabywca w momencie świadczenia usługi wiedział lub miał uzasadnione podstawy, aby przypuszczać, że całość albo część VAT przypadającego na daną usługę nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego.

Przesłanki te mogą wynikać między innymi z nietypowych okoliczności transakcji, warunków odbiegających od standardów rynkowych lub ceny, która bez uzasadnienia ekonomicznego jest znacznie niższa od wartości rynkowej usługi.

Przepisy przewidują również określone wyłączenia odpowiedzialności.

W szczególności odpowiedzialność nie znajdzie zastosowania w przypadku prawidłowego dokonania zapłaty w mechanizmie podzielonej płatności, zgodnie z art. 105a ust. 3 pkt 6 ustawy o VAT.

Znaczenie mogą mieć również pozostałe wyłączenia, w tym dotyczące charakteru zaległości podatkowych usługodawcy oraz wykazania przez nabywcę, że określone okoliczności transakcji nie miały wpływu na niezapłacenie podatku.

Ważne: Rozszerzone zasady odpowiedzialności będą stosowane do usług, dla których obowiązek podatkowy powstanie od 1 stycznia 2027 r. Wynika to z art. 3 ustawy nowelizującej z 4 września 2026 r.

Usługa znajduje się w załączniku nr 16 — co zrobić przed transakcją?

Jeżeli nabywana usługa mieści się w jednym z grupowań wskazanych w załączniku nr 16, warto przeprowadzić odpowiednią weryfikację usługodawcy.

Przed zawarciem umowy lub dokonaniem płatności można między innymi sprawdzić status podatnika w Wykazie podatników VAT, dane rejestrowe w KRS albo CEIDG, zasady reprezentacji oraz ewentualną obecność na listach sankcyjnych.

Istotne jest również zwrócenie uwagi na nietypowe okoliczności współpracy, w szczególności znaczne odstępstwa od warunków rynkowych.

Udokumentowanie przeprowadzonych czynności może mieć znaczenie przy wykazywaniu należytej staranności i ocenie, czy nabywca miał uzasadnione podstawy do podejrzeń dotyczących rozliczenia VAT przez usługodawcę.

Nie należy jednak utożsamiać takiej weryfikacji z automatycznym wyłączeniem odpowiedzialności solidarnej. Sam pozytywny wynik sprawdzenia kontrahenta nie daje takiej ochrony prawnej.

Jeżeli warunki transakcji na to pozwalają, dodatkowym zabezpieczeniem może być zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności.

Jak pomaga Weryfikacja-Kontrahenta.pl?

Weryfikacja usługodawcy może stanowić jeden z elementów przygotowania do transakcji objętej nowymi przepisami.

W serwisie Weryfikacja-Kontrahenta.pl możesz rozpocząć sprawdzanie przedsiębiorcy na podstawie jego numeru NIP.

System wykorzystuje dane pochodzące z oficjalnych rejestrów, między innymi Wykazu podatników VAT, KRS lub CEIDG, REGON, VIES i list sankcyjnych.

Do 31 grudnia 2026 r. raport podstawowy jest bezpłatny: wynik 0–100, alerty i RED FLAG widzisz od razu po sprawdzeniu, a PDF pobierasz do dokumentacji.

Pełny raport PDF zawiera szczegółowe ustalenia, wyjaśnienia oraz informacje o źródłach danych i czasie przeprowadzonej weryfikacji.

Raport może pomóc w dokumentowaniu czynności podjętych przed nawiązaniem współpracy lub dokonaniem płatności.

Pamiętaj: raport nie ustala klasyfikacji PKWiU nabywanej usługi i nie stanowi gwarancji wyłączenia odpowiedzialności solidarnej z art. 105a ustawy o VAT.

Sprawdź kontrahenta przed rozpoczęciem współpracy.

Przejdź na Weryfikacja-Kontrahenta.pl i rozpocznij sprawdzanie przedsiębiorcy od numeru NIP.